Asti. Miasto, które od 750 lat ściga się z Albą

Dwa piemonckie miasta, trzydzieści kilometrów od siebie, i oba mówią o sobie to samo: città delle cento torri, miasto stu wież. Jednym jest Alba. Drugim Asti. W Asti tych wież udokumentowano ponad sto dwadzieścia. I to Asti ma wyścig konny, który zaczął się od kpiny z Alby.

Nieco ponad siedemdziesiąt trzy tysiące mieszkańców, pół godziny szybkim regionalnym pociągiem z Turynu, ceglane wieże nad dachami i gonitwa palio, która ma za sobą ponad 750 lat. Asti nie jest miastem, do którego się „wpada po drodze”. Raczej takim, w którym zostaje się dzień dłużej, niż się planowało.

Hasta, czyli skąd Asti i jego wieże

Rzymianie nazwali to miejsce Hasta, później Hasta Pompeia. Po łacinie hasta to włócznia i kusi, żeby na tym zakończyć opowieść. Uczciwie trzeba jednak powiedzieć, że nikt nie udowodnił, iż nazwa wzięła się od broni. Część autorów szuka jej korzeni w języku dawnych Ligurów, którzy mieszkali tu przed Rzymianami. Rozbieżna jest też data założenia: miejskie muzea podają lata 125-123 przed naszą erą, inne opracowania mówią ogólnie o II wieku.

Po Rzymianach zostało więcej niż nazwa. Przy via Varrone można zejść do Domus Romana, a Torre Rossa, czyli Czerwona Wieża, ma rzymski rodowód i należy do najstarszych budowli miasta.

Prawdziwą wizytówką są jednak wieże średniowieczne. W średniowieczu Asti było bogatym miastem kupców, a każda licząca się rodzina stawiała sobie wieżę jako znak pozycji. Udokumentowanych jest ponad 120. Do dziś przetrwała mniej więcej dziesiątka: Guttuari, De Regibus, Comentina, dei Natta, Rossa i kilka innych, często wtopionych w zwykłe kamienice.

Najwyższa i najlepiej zachowana to Torre Troyana przy piazza Medici. Ma 44 metry, podstawę z końca XII wieku, a dokończyła ją rodzina Troya między 1260 a 1280 rokiem. W 1560 roku wieżę przejął książę Emanuel Filibert i oddał ją miastu. Dzwon pochodzi z 1531 roku.

Palio, które zaczęło się od kpiny z Alby

Pierwsza pewna wzmianka o palio w Asti pochodzi z 1275 roku i zawdzięczamy ją kupcowi i kronikarzowi Guglielmowi Venturze. Wojska Asti oblegały wtedy Albę. Żeby zabić czas i ośmieszyć oblężonych, urządziły gonitwę konną tuż pod murami wrogiego miasta, przy okazji pustosząc okoliczne winnice. Lokalne źródła turystyczne podają dokładną datę: 10 sierpnia 1275.

Skoro Ventura pisze o wyścigu jak o czymś zwyczajnym, palio musiało być już wtedy tradycją, więc jego początki są zapewne jeszcze starsze. W 2025 roku miasto świętowało 750 lat palio wystawami i całym rokiem wydarzeń.

Alba ma na to podobno swoją odpowiedź. Według tradycji podestà Alby zrewanżował się, organizując wyścig osłów, który miał wyśmiać konne palio Asti. Palio degli Asini odbywa się w Albie do dziś, ale ta historia to opowieść, a nie zapisany fakt.

Dziś gonitwa odbywa się w pierwszą niedzielę września. Ścigają się dzielnice miasta i okoliczne miejscowości, najpierw w biegach eliminacyjnych, potem w finale, a zwycięzca dostaje drappo, sztandar palio. Kto zna Palio di Siena, rozpozna ducha tej rywalizacji: tu też dzielnica potrafi czekać na wygraną całe lata. Historię wyścigu pokazuje Museo del Palio w Palazzo Mazzola.

Co słychać w mieście teraz

Palio 2026 skończyło się po czternastu latach czekania. 6 września wygrał Dino „Velluto” Pes na koniu Excalibur, jadący w barwach dzielnicy San Martino-San Rocco. Jak podała „L’Unione Sarda”, dzielnica czekała na zwycięstwo czternaście lat. Pes, Sardyńczyk z Silanus, wygrywał wcześniej także w Sienie.

Torre Troyana znów jest otwarta. 4 kwietnia 2026 „Il Torinese” donosił, że po zimowej przerwie wieżę ponownie udostępniono zwiedzającym, codziennie od 10 do 19. Na górę prowadzi 199 stopni, a ze szczytu widać całe miasto i wzgórza Monferrato. Bilet kupuje się w kasie muzeów w Palazzo Mazzetti przy corso Alfieri 357.

Od 11 listopada 2026 Asti ma nowy przewodnik cyfrowy. Jak napisała dzień wcześniej „La Voce di Asti”, gmina uruchomiła serwis i aplikację z 26 miejscami: wieżami, pałacami, kościołami, muzeami i rzymskimi pozostałościami. Są w nim zwykłe audioprzewodniki, audiodeskrypcje dla osób niewidomych, filmy w języku migowym i uproszczone treści z piktogramami. Projekt sfinansował region Piemont, a przewodnik działa w przeglądarce i w aplikacji, z kodami QR przy zabytkach, więc trasę można ułożyć jeszcze przed wyjazdem.

Jednej rzeczy na razie nie zobaczysz. Zespół San Pietro in Consavia, z romańską rotundą, kaplicą i krużgankiem, jest według strony miejskich muzeów zamknięty z powodu prac konserwatorskich. Daty otwarcia nie podano, więc przed wyjazdem sprawdź stan na stronie Musei di Asti.

Corso Alfieri, katedra i kiedy tu jechać

Kręgosłupem starego miasta jest corso Alfieri, nazwany na cześć najsłynniejszego mieszkańca Asti. Vittorio Alfieri, poeta i tragediopisarz, urodził się tu 16 stycznia 1749 roku w rodzinnym pałacu. Barokową fasadę Palazzo Alfieri zaprojektował w latach 1736-1738 jego stryj, architekt Benedetto Alfieri. Dziś mieści się tam Museo Alfieriano.

Dwa kościoły warto zobaczyć na pewno. Katedra Santa Maria Assunta to jeden z najważniejszych gotyckich kościołów Piemontu, a pod jej prezbiterium zachowały się ślady wcześniejszej, romańskiej katedry. Collegiata di San Secondo stoi tam, gdzie według tradycji zginął patron miasta, święty Sekundus. Warto też zejść do krypty Sant’Anastasio, w której urządzono muzeum kamiennych rzeźb i fragmentów architektury.

Większość muzeów obejmuje jeden bilet, tzw. Smarticket: 10 euro, ulgowy 8 euro, z wejściem m.in. do Palazzo Mazzetti, krypty Sant’Anastasio, Palazzo Alfieri, Domus Romana i Torre Troyana. Muzea są otwarte codziennie od 10 do 19, ostatnie wejście o 18.

Najlepszy czas na przyjazd to wrzesień. Poza palio miasto organizuje wtedy Douja d’Or, piemoncki festiwal wina, który w 2026 roku trwał od 11 do 20 września, oraz Festival delle Sagre, święto lokalnych festynów kulinarnych, w 2026 roku 12 i 13 września. Dojazd jest prosty: z Turynu szybki pociąg regionalny jedzie około 35 minut, zwykły około 50. Na samo miasto wystarczy jeden dzień, a stąd już blisko na wzgórza Monferrato i Langhe. Szerzej o tym, jak poukładane są włoskie regiony, pisaliśmy w przewodniku po regionach.

Najczęstsze pytania