Cin cin - skąd się wziął włoski toast

Kieliszki prosecco w górę, uśmiechy, brzęk szkła i chóralne „Cin cin!”. Większość z nas jest przekonana, że to po prostu odgłos stukających się kieliszków zapisany literami - i że Włosi wymyślili go przy pierwszej butelce wina. Nic bardziej mylnego. Najbardziej włoski toast świata przypłynął statkiem z Chin, po drodze zahaczył o wiktoriańską Anglię i londyńską operetkę, a włoscy znawcy etykiety do dziś kręcą na niego nosem. W tym tekście wyjaśniamy, co naprawdę znaczy cin cin, skąd się wziął, co mówi o nim galateo - i jak wznieść kieliszek we Włoszech, żeby nie popełnić gafy.

Co znaczy „cin cin” - włoskie „na zdrowie” z obcym paszportem

Słownik Treccani definiuje cin cin (pisane też łącznie: cincin) jako formułę dobrego życzenia przy wznoszeniu toastu, w znaczeniu „alla salute”, czyli „na zdrowie”. Jako rzeczownik oznacza też sam toast albo stuknięcie się kieliszkami: fare cin cin to po prostu „stuknąć się”. Wymawia się je tak, jak wygląda po polsku: „czin czin”, bo włoskie ci czyta się jak nasze „czi”.

Ciekawe jest to, co Treccani dopisuje w tym samym haśle: pierwotnie była to chińska formuła grzecznościowa, a Włosi dopiero później zaczęli ją rozumieć onomatopeicznie - jako dźwięk dwóch zderzających się kieliszków. Innymi słowy, skojarzenie z brzękiem szkła jest prawdziwe, ale wtórne. Słowo nie powstało jako naśladowanie dźwięku, tylko trafiło na podatny grunt, bo tak ładnie do niego pasowało.

Skąd pochodzi cin cin - z portu w Kantonie do włoskiej trattorii

Podobnie jak przy magari, które przywędrowało z greki, korzenie cin cin leżą daleko poza Włochami. Źródłem jest chińskie qǐng (請), czyli „proszę”, podwojone w uprzejme qǐng qǐng - „proszę, proszę, częstuj się”. Serwis Una parola al giorno opisuje, że w czasach dynastii Qing mieszkańcy Kantonu używali go, podając herbatę zachodnim kupcom i marynarzom. Ci przerobili je w portowym pidgin English na chin-chin - żartobliwe pozdrowienie. Najstarszy znany zapis pochodzi z 1795 roku: brytyjski dyplomata Michael Symes notuje powtarzane „Chin Chin, Chin Chin” jako chiński zwrot powitalny.

Z portów słowo trafiło do wiktoriańskiej Anglii, gdzie chin-chin stało się modnym toastem. Treccani wskazuje, że rozsławiła je operetka The Geisha Sidneya Jonesa, wystawiona w Londynie w 1896 roku - jedna z piosenek nosiła tytuł „Chin Chin Chinaman”. Do Włoch zwrot dotarł najpewniej na początku XX wieku; dokładnej daty nikt nie zna, a we Francji pierwsze poświadczenie pochodzi z 1902 roku. Dopiero tu, w krainie prosecco i wina, chin-chin zamieniło się w cin cin i dostało drugie życie jako odgłos szkła.

Cin cin a galateo - czego nie wypada przy włoskim toaście

Tu czeka niespodzianka: włoska etykieta za cin cin nie przepada. Samuele Briatore, prezes Accademia Italiana Galateo, w rozmowie z dziennikiem Il Post nazwał je „onomatopeją o znaczeniu, które słabo pasuje do toastu”. Według zasad galateo przy formalnym stole nie mówi się „cin cin” i nie stuka się kieliszkami - wystarczy unieść kieliszek, spojrzeć rozmówcy w oczy i potwierdzić życzenie uśmiechem. Kieliszek trzyma się za nóżkę, żeby nie ogrzewać wina dłonią. Samo słowo brindisi („toast”) też jest zresztą importem: etymolog Ottorino Pianigiani wywodził je od niemieckiego bring dir’s - „przynoszę to tobie”, czyli kieliszek wznoszony za czyjeś zdrowie.

W praktyce, na luzie, przy aperitivo czy rodzinnym obiedzie, cin cin słychać we Włoszech na każdym kroku - etykieta dotyczy raczej eleganckich kolacji i wesel. Zamiast niego możesz powiedzieć salute! („zdrowie!”) albo alla nostra! („za nas!”). Przy stole krąży też garść przesądów, które opisywaliśmy przy włoskich przesądach: nie krzyżuje się rąk i kieliszków z innymi parami, a toast wodą podobno przynosi pecha - według marynarskiego przesądu ten, kto wznosi toast wodą, zginie w morzu.

Cin cin w podróży - dlaczego nie mów tego w Japonii

Cin cin to dziś toast międzynarodowy: Francuzi mówią tchin-tchin, Brytyjczycy starszej daty wciąż rzucają chin-chin. Jest jednak jeden kraj, w którym lepiej ugryźć się w język. W Japonii chin chin (ちんちん) to dziecięce, potoczne określenie męskiego przyrodzenia, a włoski toast brzmi dokładnie tak samo. Włoski dziennik Linkiesta, zbierając toasty z całego świata, zatytułował tekst wprost: „Cin cin! Ale nie mówcie tego w Japonii”. Tam mówi się kanpai.

Dla podróżnika po Włoszech wniosek jest prosty. Przy barze, przy spritzu czy kieliszku wina z kolegami cin cin jest naturalne i nikt nie zmarszczy brwi. Na eleganckiej kolacji czy weselu lepiej postawić na spojrzenie w oczy i ciche salute - to ta sama wrażliwość na formę, którą opisaliśmy przy bella figura. A gdy wieczór się kończy, zamiast kolejnego toastu wystarczy ciepłe arrivederci.

Następnym razem, gdy wzniesiesz kieliszek z okrzykiem „cin cin”, pomyśl, ile to słowo przeszło: chińską herbaciarnię, pokład żaglowca, londyńską scenę i włoską trattorię. Jeśli chcesz zajrzeć głębiej, pełne hasło znajdziesz w słowniku Treccani, a zasady włoskiego toastu według galateo - w tekście dziennika Il Post.

Ten wpis jest częścią naszego cyklu Włochy wyjaśnione - w którym tłumaczymy to, czego nie znajdziesz w przewodnikach. Jeśli lubisz włoskie słówka z charakterem, zajrzyj też do tekstu o mamma mia i innych włoskich wykrzyknikach oraz o tym, jak przywitać się po włosku.

Najczęstsze pytania