Syrakuzy i Ortygia - antyczne serce Sycylii

W Syrakuzach idziesz ulicą po warstwach historii. Wchodzisz do barokowej katedry, podnosisz wzrok i nagle widzisz coś, co nie pasuje do reszty: w boczną ścianę wmurowane są potężne, żłobkowane kolumny doryckie. To nie dekoracja. To prawdziwa grecka świątynia Ateny z V wieku przed naszą erą, którą po prostu obudowano kościołem. Jedna budowla, prawie dwa i pół tysiąca lat, wszystko w jednym murze.

Mało które miasto we Włoszech robi to tak dosłownie. W Syrakuzach przeszłość nie leży za szybą w muzeum - ona jest fundamentem, po którym chodzą ludzie idący po pieczywo. Antyczne miasto było kiedyś jednym z najpotężniejszych ośrodków całego greckiego świata, rywalem Aten. Cyceron nazwał je „największym i najpiękniejszym z greckich miast”. Tu urodził się Archimedes. A dziś to całe dziedzictwo mieści się na spacer, który spokojnie zrobisz w jeden, dwa dni.

Zobaczmy więc, co w Syrakuzach faktycznie warto zobaczyć - od wyspy Ortygia po wielki teatr grecki, w którym latem wciąż gra się antyczne tragedie.

To część naszego przewodnika po Sycylii. Jeśli planujesz dłuższą trasę po wyspie, Syrakuzy świetnie łączą się z Catanią, Noto i barokowym południowym wschodem.

Ortygia - historyczne serce miasta

Ortygia (po włosku Ortigia) to niewielka wyspa o powierzchni mniej więcej jednego kilometra kwadratowego, połączona z lądem kilkoma mostami. To tu w VIII wieku p.n.e. Koryntyjczycy założyli Syrakuzy i to tu bije serce miasta do dziś. Ortygię zwiedza się pieszo, bo inaczej się nie da - to plątanina wąskich uliczek, kamiennych zaułków i placów, gdzie barok wyrasta wprost z antycznych fundamentów.

Najlepiej po prostu się zgubić. Skręcić w boczną uliczkę, znaleźć balkon obwieszony praniem, kawiarnię z dwiema kawą na stoliku i poczuć ten leniwy, południowy rytm. Ortygia nie jest duża, więc nawet zgubiony i tak trafisz w końcu nad morze albo na Piazza Duomo.

Duomo i kolumny świątyni Ateny

Piazza Duomo to jeden z najpiękniejszych placów na Sycylii - długi, jasny, wybrukowany kremowym kamieniem, który w słońcu niemal świeci. Po jednej stronie stoi katedra, czyli Duomo, i to ona jest tu prawdziwą sensacją.

W V wieku p.n.e. stała w tym miejscu wielka dorycka świątynia poświęcona Atenie - Athenaion. Kiedy w czasach chrześcijańskich postanowiono zamienić ją w kościół, nie zburzono jej. Po prostu zabudowano przestrzenie między kolumnami ścianami i tak grecka świątynia stała się katedrą. Dlatego do dziś, wchodząc do środka, widzisz w bocznych nawach oryginalne antyczne kolumny - te same, które stały tu, gdy Syrakuzy rywalizowały z Atenami. Barokowa fasada, którą widzisz od frontu, to dużo późniejszy dodatek, dostawiony po wielkim trzęsieniu ziemi z końca XVII wieku.

Trudno o lepszy obraz tego, czym są Syrakuzy: greckie, rzymskie, średniowieczne i barokowe warstwy ściśnięte w jednym budynku.

Fonte Aretusa i targ w Ortygii

Kilka kroków od placu, tuż przy morzu, jest miejsce, które wygląda jak mała niemożliwość: Fonte Aretusa, czyli Źródło Aretuzy. To słodkowodne źródło bijące dosłownie metry od słonego morza, otoczone kamiennym brzegiem, na którym rosną kępy papirusu - rzecz w Europie rzadka i niespodziewana.

Z miejscem wiąże się piękny grecki mit. Nimfa Aretuza miała uciekać przed zalotami rzecznego boga Alfejosa i, by ją ocalić, bogowie zamienili ją w źródło. Woda przepłynęła pod morzem aż do Ortygii i wytrysnęła właśnie tutaj. Dlatego źródło jest słodkie, choć morze tuż obok jest słone. Dziś nad sadzawką pływają kaczki, a o zachodzie słońca to jedno z najprzyjemniejszych miejsc w mieście, żeby przysiąść i nic nie robić.

Rano warto za to wpaść na targ w Ortygii (mercato di Ortigia). Kolory, krzyk sprzedawców, ryby na lodzie, góry pomidorów, sery, oliwki, suszone owoce. To najlepsze miejsce, żeby spróbować, czym naprawdę jest sycylijski street food - od kanapek po lokalne przekąski prosto z ręki sprzedawcy. Idź głodny.

Parco Archeologico della Neapolis

Drugie wielkie oblicze Syrakuz leży już na stałym lądzie, niecałe dwa kilometry od Ortygii. To Parco Archeologico della Neapolis - rozległy park, w którym skupiają się najważniejsze antyczne zabytki miasta. Tu nie chodzi o jeden monument, tylko o cały spacer wśród śladów potężnego greckiego polis.

Gwiazdą jest Teatro Greco, czyli teatr grecki - jeden z największych zachowanych z antyku. Wykuto go wprost w skale w V wieku p.n.e., a jego widownia miała kiedyś dziesiątki rzędów kamiennych stopni schodzących półkolem ku scenie. Co najważniejsze, to nie martwy zabytek: latem, mniej więcej od maja do lipca, gra się tu prawdziwe antyczne tragedie greckie w ramach festiwalu organizowanego przez instytut INDA. Oglądać Ajschylosa czy Sofoklesa na widowni, na której zasiadali starożytni Syrakuzańczycy - to przeżycie, którego się nie zapomina.

Tuż obok jest Orecchio di Dionisio, czyli „Ucho Dionizjusza” - wysoka, wąska grota wykuta w skale, słynąca z niesamowitego echa. Nazwę nadał jej podobno malarz Caravaggio, kojarząc jej kształt z ludzkim uchem. Legenda głosi, że tyran Dionizjusz więził tu jeńców i dzięki akustyce podsłuchiwał z góry, o czym szepczą. Wejdź do środka, klaśnij raz - sam usłyszysz, skąd ta opowieść.

W parku zobaczysz też Ara di Ierone (Ołtarz Hierona) - kolosalny antyczny ołtarz ofiarny, jeden z największych, jakie zna świat grecki, choć dziś została z niego głównie potężna kamienna podstawa. Dobry punkt, żeby poczuć skalę, na jaką budowały dawne Syrakuzy.

Dlaczego Syrakuzy są na liście UNESCO

W starożytności Syrakuzy były jednym z najpotężniejszych miast świata greckiego - liczyły się politycznie, militarnie i kulturalnie na równi z Atenami. Stąd pochodził Archimedes, genialny matematyk i wynalazca, który bronił miasta podczas rzymskiego oblężenia. To dziedzictwo, razem z barokową Ortygią, sprawiło, że historyczne Syrakuzy zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

I właśnie to czyni miasto tak wyjątkowym: w jednym miejscu masz grecki teatr, świątynię w środku katedry, źródło z mitu i barokowe place. A gdy znudzi cię historia, sycylijskie wybrzeże jest blisko - po antycznych spacerach kusi zaglądnięcie na plaże Sycylii, żeby resztę dnia spędzić już tylko z nogami w wodzie.

Praktycznie: dojazd, Ortygia, teatr

Najczęściej zadawane pytania